Kemiklerde Sessizce İlerleyen Tehlike: Stres Kırığına Dikkat

Trafik kazası, çarpma ya da düşme gibi şiddetli travmalarla meydana gelen geleneksel kırıkların aksine, halk arasında zorlanma kırığı olarak adlandırılan stres kırıkları dışarıdan belirgin bir darbe almadan da ortaya çıkabiliyor. Medicana Sağlık Grubu ve Medicana Konya Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Harun Kütahya, kemiğin taşıma sınırını aşan baskıların zaman içinde mikroskobik çatlaklara dönüştüğünü belirterek, bu tabloyu bir yapının taşıyıcı kolonlarında sessizce beliren ince yarıklara benzetti.

Kemikteki Hücresel Savaş

Kemiklerin dinamik ve kendini sürekli yenileyen yapılar olduğunu aktaran Op. Dr. Harun Kütahya, biyolojik süreç hakkında şu ayrıntıları paylaştı:

"Bu yenilenme sürecinde iki temel hücre grubu rol oynar. Kemiği yıkan osteoklastlar ve yeni kemik dokusu üreten osteoblastlardır. Yoğun fiziksel aktivite veya mekanik stres arttığında, vücut doğal olarak kemik yıkımını (osteoklastik aktiviteyi) hızlandırır. Normal şartlarda bu yıkımı, yeni kemik yapımı takip eder. Ancak kemiğe binen yükün sıklığı ve şiddeti çok yüksek olduğunda, yıkım hızı yapım hızını aşar. Sonuç olarak kemiğin mikromimarisi zayıflar, kemikte mikro-çatlaklar birikir ve süreç stres kırığı ile sonuçlanır. Stres kırıkları da altta yatan nedene göre tıbbi olarak ikiye ayrılır. Bunlardan ilki yorgunluk kırıklarıdır. Anormal derecede yüksek mekanik stresin, sağlıklı bir kemiğe uygulanmasıyla oluşur. Genellikle sporcularda, dansçılarda ve askerlerde görülür. Bir diğeri ise yetmezlik kırıklarıdır. Normal düzeydeki günlük yüklerin, kemik erimesi (osteoporoz) veya D vitamini eksikliği gibi nedenlerle mineral yapısı zayıflamış bir kemiğe uygulanmasıyla oluşur."

İlgili haber Tüp bebek tedavisi hakkında uzman uyarıları: Gerçekçi beklentiler önemli

Probleme zemin hazırlayan koşullara da değinen Kütahya, "Antrenman yoğunluğunun birden artırılması, spor yapmaya yeni başlayanların veya profesyonellerin aniden daha ağır, uzun veya sık çalışması sakıncalıdır. Yanlış ayakkabı tercihinin yanında ve spor için sert zeminlerin seçilmesi uygun değildir. Darbe emici özelliği kaybolmuş ayakkabılarla beton veya asfalt gibi esnek olmayan zeminlerde uzun süre koşmak sakıncalıdır. Anatomik faktörlerin göz önünde bulundurulmaması yani düz tabanlık veya yüksek ayak kemerine sahip olmak yük dağılımını bozarak riski artıracağından olumsuz faktörler arasındadır. Aynı zamanda bu rahatsızlık biyomekanik yük aktarımının merkezinde olan alt ekstremitede; özellikle kaval kemiğinde ve ayak tarak kemiklerinde sıklıkla görülmektedir.’’ dedi.

Kas Ağrısı Sanılarak İhmal Edilebiliyor

Rahatsızlığın belirtileri ile olağan kas ağrılarının birbirinden ayrılması gerektiğini bildiren Op. Dr. Harun Kütahya, "Stres kırığının en tipik belirtisi, aktivite sırasında başlayan ve dinlenince geçen ağrıdır. İlk başlarda sadece uzun yürüyüşlerde veya şartlarda hissedilen hafif bir sızı, önlem alınmadığında günlük yürüyüşleri bile imkansız hale getirebilir. Ağrının olduğu bölgeye elle bastırıldığında noktasal bir hassasiyet ve hafif bir şişlik fark edilir. Klasik kırıklar gibi ani ve şiddetli bir morarma genellikle görülmez, bu yüzden hastalar durumu sıklıkla basit bir kas ağrısı sanarak ihmal edebilir. Geçmeyen bacak veya ayak ağrılarında mutlaka bir ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurulmalıdır. Stres kırıklarının erken evresinde radyolojik olarak gizli bir dönem vardır. Semptomların başlamasından sonraki ilk 2-3 hafta boyunca çekilen normal röntgen filmleri tamamen normal sonuç verebilir. Bu evrede kesin teşhis koyabilmek, kortikal çatlaktan bile önce gelişen kemik iliği ödemini görebilmek için altın standart inceleme yöntemi MRG (Emar görüntüleme) incelemesidir’’ değerlendirmesinde bulundu.

Tedavide Temel Yaklaşım: Biyomekanik İstirahat

Bu vakalarda cerrahinin nadiren devreye girdiğini ve kemiğe dinlenme fırsatı vermenin esas olduğunu hatırlatan Op. Dr. Kütahya, "İstirahat ve aktivite modifikasyonu yapmak, yani ağrıya neden olan aktivitelere 4 ila 6 hafta ara verilmelidir. Bu süreçte kemiğe yük bindirmeyen yüzme veya yüzme gibi sporlar tercih edilebilir. Özel botlar ile sabitleme yapılmalıdır. Kırığın yerine göre, doktorunuz o bölgeyi koruyacak özel yürüme botları veya yükü azaltmak için koltuk değneği önerebilir. Medikal ve beslenme desteğini sağlanması elzemdir. Ağrı ve ödemi azaltmak için doktor kontrolünde ilaçlar kullanılabilir. Kemik iyileşmesini hızlandırmak adına D vitamini ve kalsiyum değerleri kontrol edilerek eksiklikler giderilmelidir. Son olarak nadir de olsa cerrahi müdahale gerçekleştirilebilir. Femur boynu (uyluk kemiği) veya naviküler kemik gibi kanlanması zayıf ve yüksek riskli bölgelerdeki stres kırıklarında, kırığın ayrışmasını ve kaynamamasını önlemek amacıyla cerrahi sabitleme gerekebilir’’ ifadelerini kullandı.

Kütahya, olası kırıklardan sakınmak için şu kurallara dikkat çekerek açıklamasını tamamladı:

"Kademeli artış yapın. Yani egzersiz sürelerinizi ve yoğunluğunuzu haftalık olarak yüzde 10’dan fazla artırmayın. Doğru ekipman seçin. Ayak yapınıza uygun, darbe emici özelliği yüksek ayakkabılar tercih edin ve eskiyen spor ayakkabılarınızı zamanında değiştirin. Vücudunuzu dinleyin. Ağrı, vücudun bir imdat çağrısıdır. Ağrının üzerine giderek spor yapmaya devam etmek, küçük bir kılcal çatlağın tam ve ayrışmış bir kemik kırığına dönüşmesine yol açabilir. Hareket etmek sağlıktır ancak kontrollü ve bilinçli hareket etmek kemiklerinizin korunmasına yardımcı olacaktır’’